MUZEY FAOLIYATIDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARINI JORIY ETISH:MILLIY MADANIY MEROSNI MUHOFAZA QILISH VA RAQAMLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Abstract
Ushbu maqolada muzey ekspozitsiyalarini muhofaza qilish, noqonuniy kirishlarni oldini olish hamda tashrif buyuruvchilar oqimini tartibga solishda sun'iy intellektning ilmiy-amaliy imkoniyatlari keng tahlil qilingan. Maqolada avtomatlashtirilgan gid tizimlari, raqamli egizaklar, konvolyutsion neyron tarmoqlar asosidagi shikastlanishlarni aniqlash usullari va artefaktlar degradatsiyasini oldindan bashorat qilish metodlari ko'rib chiqilgan. Shuningdek, stilometrik tahlil, X-nurli flyuoressans spektroskopiyasi (XRF) va Raman spektroskopiyasidan foydalangan holda eksponatlarning haqiqiyligini aniqlashda sun'iy intellekt texnologiyalarini tatbiq etish istiqbollari bayon etilgan. Olib borilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, sun'iy intellektni muzey faoliyatiga joriy etish madaniy merosni saqlash samaradorligini sezilarli darajada oshiradi, an'anaviy usullarning cheklovchilarini bartaraf etadi va muzeylarni xalqaro standartlarga yaqinlashtiradi [2; 3].
Keywords
sun'iy intellekt, muzey ekspozitsiyasi, madaniy meros, artefakt autentifikatsiyasi, raqamli egizak, stilometrik tahlil, konvolyutsion neyron tarmoq, 3D modellashtirish, xavfsizlik tizimlari.How to Cite
References
Karimov I.A. Tarixiy xotirasiz kelajak yo'q. — Toshkent: O'zbekiston, 1998. — B. 3–18.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 28-apreldagi «O'zbekiston Respublikasida sun'iy intellekt texnologiyalarini jadal rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida» PQ-4699-son Qarori.
UNESCO. The Role of Artificial Intelligence in Museums. — Paris: UNESCO, 2023. [Elektron manba]. URL: https://www.unesco.org/en/digital-heritage
ICOM (International Council of Museums). Museums and Artificial Intelligence: Ethical Guidelines. — Paris: ICOM, 2022. — 34 p.
Alshammari M., Almutiry O., Saleh M. A Semantic-Based Secured Approach to Heritage Preservation and Secure IoT-Based Museum Processes // Computer Communications. — 2019. — Vol. 145. — P. 1–12.
Li X., Chen Y., Wang H. Integration of Artificial Intelligence in Art Preservation and Exhibition Spaces // Applied Sciences. — 2024. — Vol. 14, No. 3. — 15 p.
Zhang Y., Liu J., Sun Q. Green Smart Museums Driven by AI and Digital Twin: Concepts, System Architecture, and Case Studies // Smart Cities. — 2024. — Vol. 7, No. 1. — P. 312–329.
Merad D., Fertil B., Lew S. Artificial Intelligence-Assisted Visual Inspection for Cultural Heritage: State-of-the-Art Review // Journal of Cultural Heritage. — 2024. — Vol. 66. — P. 1–20.
Rossi F., Morabito G., Toti E. A Modular, Low-Cost IoT System for Environmental and Behavioural Monitoring in Cultural Heritage Sites // arXiv preprint. — 2025. — arXiv:2501.04112. — 14 p.
Kim J., Park S., Lee H. Artificial Intelligence Application for Museum to Experiential Transformation of Cultural Heritage and Learning // Heritage Science. — 2025. — Vol. 13, No. 1. — 16 p.
Fiorucci M., Khoroshiltseva M., Pontil M. Machine Learning for Cultural Heritage: A Survey // Pattern Recognition Letters. — 2020. — Vol. 133. — P. 102–108.
Longhitano G.A., Zanon V. 3D Documentation and Virtual Restoration of Archaeological Artifacts Using Photogrammetry and Deep Learning // Remote Sensing. — 2023. — Vol. 15, No. 8. — 22 p.
Tabernik D., Skočaj D. Deep Learning for Large-Scale Traffic-Sign Detection and Recognition // IEEE Transactions on Intelligent Transportation Systems. — 2020. [Muzey xavfsizligida adaptatsiya maqsadida keltirilib o'rganilgan].
Cheng Shiu University Research Center for Cultural Heritage Restoration. Automated Exhibition Guidance System Based on Face Recognition. — Kaohsiung, Taiwan, 2023. — Technical Report. — 18 p.
Cerra D., Plank S., Lysenko V. Change Detection in Very High-Resolution Optical Images Using Artificial Neural Networks // Remote Sensing. — 2022. — Vol. 14. — P. 3–17. [Artefaktlar degradatsiyasini bashorat qilishda qo'llaniladi].
European Commission. Horizon Europe: Cultural Heritage and Artificial Intelligence — Research Agenda 2024–2027. — Brussels: EC, 2024. — 28 p.
License
Copyright (c) 2026 Sobirova Nodirabegim Zoir qizi

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Art and Design: Social Science